Sau khi ép viên, nhìn bề ngoài cám có vẻ đã cứng và khô nên nhiều người nghĩ có thể đóng gói ngay. Tôi cũng từng như vậy, nhưng chỉ sau vài ngày bảo quản thì phát hiện một số bao cám bắt đầu mềm, có mùi lạ, thậm chí xuất hiện nấm mốc.
Tìm hiểu kỹ hơn mới biết rằng viên cám sau khi ép vẫn còn giữ một lượng ẩm khá lớn bên trong. Nếu không xử lý đúng cách, phần nước này sẽ trở thành điều kiện thuận lợi để vi sinh vật phát triển và làm giảm chất lượng sản phẩm.
Vì sao ép viên xong cám vẫn còn ẩm?
Trong quá trình ép, nguyên liệu được nén dưới áp lực lớn. Ma sát giữa khuôn ép và nguyên liệu còn sinh ra nhiệt, khiến viên cám vừa ra khỏi máy thường có cảm giác nóng.
Tuy nhiên, nhiệt này không có tác dụng làm khô hoàn toàn. Ngược lại, hơi nước vẫn bị giữ lại bên trong cấu trúc viên cám. Nếu đóng bao ngay, hơi nước sẽ ngưng tụ khi nhiệt độ giảm xuống, làm tăng độ ẩm bên trong bao.
Đây là nguyên nhân khiến nhiều mẻ cám lúc mới sản xuất rất đẹp nhưng chỉ sau vài tuần lại bị mềm hoặc mốc.
Cám viên được ép khô
Đừng đóng gói ngay sau khi ép
Một sai lầm khá phổ biến là thấy viên cám còn nóng thì nghĩ đã khô hoàn toàn.
Thực tế, nên để viên cám có thời gian nguội tự nhiên hoặc đưa sang công đoạn sấy để lượng hơi nước còn lại tiếp tục thoát ra ngoài. Khi nhiệt độ và độ ẩm ổn định, sản phẩm sẽ bảo quản tốt hơn rất nhiều.
Sấy sau ép là giải pháp hiệu quả nhất
Nếu sản xuất với số lượng lớn, việc sấy sau ép gần như là bước không thể thiếu.
Máy sấy sẽ giúp luồng khí nóng đi đều quanh các viên cám, làm hơi nước thoát ra từ từ thay vì chỉ làm khô bề mặt. Nhờ đó viên cám giữ được hình dạng, hạn chế nứt vỡ và có độ ẩm đồng đều hơn.
Đối với các cơ sở sản xuất chuyên nghiệp, việc sử dụng máy sấy cám chim sau công đoạn ép giúp nâng cao chất lượng thành phẩm, đồng thời kéo dài thời gian bảo quản mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào chất bảo quản.
Không nên sấy ở nhiệt độ quá cao
Nhiều người muốn rút ngắn thời gian nên tăng nhiệt độ lên rất cao. Tuy nhiên, điều này có thể khiến lớp ngoài của viên cám khô quá nhanh trong khi phần lõi vẫn còn giữ nước.
Kết quả là viên cám dễ nứt, màu sắc sậm hơn và khi bảo quản vẫn có nguy cơ hút ẩm trở lại.
Sấy ở nhiệt độ phù hợp trong thời gian đủ dài thường mang lại hiệu quả tốt hơn nhiều so với việc cố gắng làm khô thật nhanh.
Làm nguội trước khi đóng bao
Sau khi sấy, đừng vội đóng gói ngay.
Viên cám cần được làm nguội để nhiệt độ cân bằng với môi trường. Nếu đóng bao khi sản phẩm vẫn còn nóng, hơi nước sẽ ngưng tụ bên trong bao bì và làm tăng độ ẩm trở lại.
Đây là một chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng rất lớn đến thời gian bảo quản.
Kiểm tra độ ẩm thay vì chỉ nhìn bằng mắt
Nhiều người đánh giá cám đã khô bằng cách bóp hoặc bẻ viên cám. Cách này chỉ mang tính cảm nhận và không phản ánh chính xác lượng nước còn lại.
Nếu sản xuất thường xuyên, nên sử dụng máy đo độ ẩm hoặc ít nhất theo dõi thời gian sấy ổn định cho từng loại nguyên liệu. Việc kiểm soát bằng số liệu sẽ giúp chất lượng các mẻ cám đồng đều hơn.
Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình làm khô, có thể tham khảo thêm bài viết Lợi ích của việc sử dụng máy sấy cám chim. Bài viết phân tích khá chi tiết vì sao việc kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm lại quan trọng đối với chất lượng thành phẩm.
Kết luận
Giảm độ ẩm cám chim sau ép viên không đơn thuần là sấy thật lâu hay tăng nhiệt độ thật cao. Điều quan trọng là giúp hơi nước thoát ra một cách từ từ và đồng đều, sau đó làm nguội đúng cách trước khi đóng gói.
Khi kiểm soát tốt độ ẩm, viên cám sẽ cứng chắc hơn, ít nứt vỡ, hạn chế nấm mốc và giữ được chất lượng trong suốt quá trình bảo quản. Đây cũng là một trong những yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa sản phẩm sản xuất thủ công và sản phẩm được kiểm soát theo quy trình chuyên nghiệp.
